Prof. Lucjan Ballenstedt (1881-1958)

Lucjan Ballenstedt urodził się w Poznaniu 12 października 1881 roku. Po zdaniu matury w gimnazjum humanistycznym w Gnieźnie w 1902 roku rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki w Berlinie (Charlottenburg). Egzamin półdyplomowy zdał w roku 1906, egzamin dyplomowy zaś w Berlinie dopiero 19 października 1934 roku.

W latach 1909-1914 pracował zgodnie ze swoimi zainteresowaniami i uzdolnieniami. Specjalizował się jako statyk konstruktor przemysłu budowlanego. Jedno z najpoważniejszych berlińskich przedsiębiorstw budowlanych Aktien-Gesellschaft fur Elektrische Hoch- und Untergrundbahnen powierzyło mu obowiązki pierwszego statyka w oddziale budowy mostów. W latach pierwszej wojny światowej był najpierw naczelnym statykiem i konstruktorem Zarządu Miejskiego Berlina, a następnie w oddziale budowy samolotów zakładów Siemens-Schuckert w Berlinie. Była ta wspaniała szkoła praktyczna. Zdobył tam rozległe doświadczenie fachowe, z którego tak szeroko czerpali później jego uczniowie.

Od 1909 do 1919 roku pełnił dodatkowo obowiązki stałego asystenta przy Katedrze Statyki i Geometrii Wykreślnej Politechniki Berlińskiej. Gdy więc po zakończeniu wojny i wyzwoleniu kraju powrócił do rodzinnego Poznania, już w październiku 1919 roku podjął pracę pedagogiczną w Państwowej Szkole Budownictwa (późniejsze Liceum Budownictwa i Liceum Drogowe). Wykładał statykę i budowę mostów.

Drugą wojnę światową przeżył w Poznaniu, pracując jako techniczna siła pomocnicza w Zarządzie Miejskim. Mimo nacisku władz okupacyjnych pozostał Polakiem. Był wzorem i moralną podporą dla swych polskich współpracowników.

Po wyzwoleniu Poznania 23 lutego 1945 roku powrócił do pracy dydaktycznej i inżynierskiej, aktywnie uczestniczył w odbudowie i rozbudowie miasta. Powołany na stanowisko dyrektora Liceum Budowlanego szybko przywrócił jego pełne funkcjonowanie. W trudnym początkowym okresie sam prowadził wykłady z kilku przedmiotów. W miarę powiększania się kadry nauczającej powierzał je innym. W tym czasie był także kierownikiem odbudowy mostów w Zarządzie Miejskim m. Poznania.

O jego czynnym udziale w pracach Komitetu Organizacyjnego Politechniki Poznańskiej już od połowy lutego 1945 roku była mowa w części poświęconej historii wydziału. Wykładał mechanikę budowli na Wydziale Budownictwa i Architektury. Po mianowaniu go profesorem nadzwyczajnym Politechniki Poznańskiej był kierownikiem Katedry Mechaniki Budowli Wydziału Budownictwa Lądowego.

Franciszek Zaidler tak charakteryzuje publikacje Profesora („Życie Szkoły Wyższej”, 1958, 9, 153):

Z prac naukowych profesora Ballenstedta należy wymienić pracę o wpływie poprzecznic na wytrzymałość podłużnic samolotów (w języku niemieckim), drukowaną w roku 1918 w „Technische Berichte der Flugzeugindustrie”. W roku 1924 wydał profesor Ballenstedt podręcznik „Statyka konstrukcji budowlanych” zatwierdzony przez Ministra Oświaty do użytku w szkołach zawodowych. W 1935 roku wyszły jego „Wzory i tablice do obliczeń statycznych w budownictwie”, które doczekały się 4 wydań (rozszerzonych i po wojnie na nowo opracowanych). Jest to wydawnictwo szeroko znane i cenione w świecie technicznym. Wreszcie, wykładając już w Szkole Inżynierskiej i Politechnice Poznańskiej, wydał profesor Ballenstedt 3-tomowy skrypt p.t. „Mechanika Budowli”. Część czwarta była w przygotowaniu. Skrypt ten odznacza się nie tylko przymiotami cennymi z punktu widzenia dydaktyki, ale i z punktu widzenia czysto naukowego niejednym oryginalnym ujęciem tematu i niejednym nowym wynikiem (np. sposób wyznaczania rzędnych linii wpływu dla przekrojów przęsłowych, wzory dla rzędnych linii wpływu oddziaływań, wyboczenie prętów w przekroju złożonym).

Ten niecodzienny teoretyk wyróżniał się rozległym doświadczeniem praktycznym. Jednak teoretyk nigdy w nim nie górował nad praktykiem i na odwrót. Był pod tym względem szczególnie pouczającym wzorem nauczyciela.

Wiele dzieł jego pięknego kunsztu inżynierskiego zachowało się między innymi w Poznaniu. Są to na przykład:

• hala maszyn na terenach Targów Poznańskich (1922 rok)

• most Bolesława Chrobrego na Ostrowiu Tumskim w Poznaniu (lata 1924-1925,

zniszczony w 1939 roku)

• prowizoryczne mosty na Warcie i Cybinie w Poznaniu (lata 1940-1945)

• stalowa konstrukcja wieży ratusza poznańskiego (1945 rok)

• most na Bernardynowie w Kaliszu, most św. Rocha w Poznaniu (lata 1946/1947)

• hala nr 5 i hala nr 6 na terenach Targów Poznańskich (lata 1947/1948)

• most im. Juliana Marchlewskiego (obecnie Królowej Jadwigi) w Poznaniu (1948/1949)

• most Uniwersytecki w Poznaniu (1951 rok).

Profesor Lucjan Ballenstedt dobrze zasłużył się swemu miastu i Politechnice Poznańskiej. Zasługę tę pomnażają praca i dzieła jego uczniów. Dzięki harmonijnemu skojarzeniu pełnego polotu i głębokiego teoretycznego wykształcenia oraz osobliwie żywej twórczości praktycznej był wspaniałym pedagogiem. Wykładał na bardzo wysokim poziomie, wymagał też wiele od swych wychowanków. Był sprawiedliwym nauczycielem, bo był sprawiedliwym człowiekiem. Nie stchórzył nigdy – ani przed prawdą, ani przed ludźmi.

Zmarł 27 kwietnia 1958 roku. Miał 77 lat. Uhonorowano go tablicą pamiątkową umieszczoną w gmachu Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska.

Literatura

Szkoły inżynierskie w Poznaniu 1945-1955. Politechnika Poznańska 1955-1965 (1965), red. K. Kapitańczyk, Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Poznańskiej, Poznań

Józef Jasiczak